Röportaj

MEHMET DİLBAZ: “Üsküdar uzun senelerdir dev bir şantiyeye dönüşmüş durumda”

RÖPORTAJ: SAMET ALTINTAŞ

Mehmet Dilbaz, Kaybolan Tarihin Peşinde adını verdiği sosyal medya hesaplarıyla sadece binlerce kişiye ulaşmadı, birçoğuna da farkındalık aşıladı. Aynı isimle kitabıyla İstanbul’un günümüze ulaşmamış otuz eseri anlatıyor. Dilbaz, meydan genişletme uğruna yapılan hatalar da şöyle dikkat çekiyor: “Şemsi Paşa Cami’ne verilen zararın telafi edilmesi için Mimar Sinan’a ihtiyacımız var; ama ne yazık ki günümüzde bundan 500 sene önce yaşamış Mimar Sinan ayarında bir tane bile mimarımız yok!”

Kaybolan Tarihin Peşinde adını verdiğiniz sosyal medya hesaplarınızla geniş kitlelere ulaştınız ve kültür tarihine bir farkındalık getirdiniz. Bu, nasıl oldu?

Kaybolan Tarihin Peşinde, bundan yedi sene önce başlattığım bir hareketti. Tarihî değerlerimize sahip çıkma, yok olan eserlerin yeni nesillere tanıtılması ve harap durumda olanların onarılması konusunda bir farkındalık yaratmayı hedeflemiştim ve çok şükür ki belli bir noktaya kadar geldi. Günümüzde 100 bini aşan takipçi sayıları ve milyonları geçen sosyal medya etkileşimleriyle ‘ecdat yadigârları’nı koruma adına güçlü bir etki alanına ulaştık. Özellikler gençlerin ilgisi muazzam, Kaybolan Tarihin Peşindehareketi sayesinde İstanbul’da yaşayanlar, etraflarına daha fazla bakar oldular. Bunun anlamı şu manada çok büyük, artık etraflarında gördükleri zarar görmüş tarihî eserler daha fazla dikkat çekiyor. Herkes kendi çevresinde bulunan kültür mirasına daha fazla sahip çıkıyor. Bu anlamda mutluyum.

Sosyal medya anlatılarınızı iki kapak arasına aldınız, iyi de yaptınız. Üsküdar’la alakalı bölüm de epey dikkat çekiyor. Sahi, Üsküdar’ın tramvaylarını ne oldu?

Kaybolan Tarihin Peşinde kitabımda İstanbul’da yok olan 30 tarihî eseri ve kültürel mirası yazdım. Bunlar arasında yaşadığım Üsküdar’dan da örnekler yer aldı. Üsküdar’ın kaybolan tramvayları küçüklüğümden beri hep ilgimi çekmişti. Üsküdar-Kısıklı hattı açıldığında Fıstıkağacı, Bağlarbaşı, Altunizade ve Kısıklı güzergahında yaşayanlar için güzel bir ulaşım desteği olmasının yanında Çamlıca mesirelerine giden İstanbul halkı için de harika bir etkinlikti.

Etrafı açık yazlık vagonlarla yapılan seyahatler Üsküdarlılar ve farklı muhitlerden gelenler için güzel hatıralar biriktirilmesine neden oldu. Tramvayların benzinli araçlara kurban edilmesi kararı İstanbul kenti ulaşımına indirilen en büyük darbelerden birisi oldu ve bu “Üsküdar hoşluğu” da ne yazık ki mazinin hatıralarına gömüldü. 

Yol=Medeniyettir algısı kadim şehirlerin dokusunu ortadan kaldıran bir zorbalığa dönüştü mü?

Kesinlikle dönüştü. Bu şehrin kadim kültürünü yok eden temel sorun 1950’lerde başlayan yol=medeniyet algısı oldu. Dünyada, pek çok kadim şehir var ve bunların bazıları bu yanılgıya düşmediler, bu sayede de tarihsel dokularını korudular. Toledo ve Venedik bu konuda harika iki örnektir. İstanbul öncelikle Prost planıyla başlayan süreçte şehre büyük meydanlar ve geniş bulvarlar açılmalı şeklindeki hatalı kararlar 1940’lı yıllarda uygulanmaya başladı; ama asıl darbeyi vuran Menderes yıkımları oldu. Özellikle Vatan ve Millet Caddelerinin açılması, Barbaros Bulvarı, Kennedy Caddesi istimlakleriyle toplamda 7 bin 600 civarında tarihî yapı yok edildi ve İstanbul’un kadim kent yapısının büyük bir kısmı ortadan kaldırıldı.

Şemsi Paşa Cami’ne verilen zararın telafisi için ihtiyaç duyacağımız bir Mimar Sinan yok!

Üsküdar, son yıllarda felaketlerini yaşıyor aslında. Meydan projesini, Şemsi Paşa’ya çakılan kazıkları nasıl değerlendiriyorsunuz?

Üsküdar uzun senelerdir dev bir şantiyeye dönüşmüş durumda. Özellikle Marmaray ve Çekmeköy metrosu inşaatlarının yarattığı kirlilik kadim Üsküdar’ın güzelliğine büyük zarar verdi. Marmaray istasyonu açıldı ve bize gereksiz havalandırma yapılarını armağan bıraktı! Bu yapılar, güzelim Üsküdar meydanının işlevsiz kıldı. Sahil yürüme yollarını genişletme çalışmaları için çakılan kazıklar özellikler Şemsi Paşa Cami’nin deniz altındaki kanallarına zarar verdi. Bazı hataların geri dönüşü imkânsız olması gerçeğini ne yazık ki kaçırıyoruz. Meydan genişletme uğruna yapılacak ve Şemsi Paşa Cami’ne verilen zararın telafi edilmesi için Mimar Sinan’a ihtiyacımız var ama ne yazık ki günümüzde bundan 500 sene önce yaşamış Mimar Sinan ayarında bir tane bile mimarımız yok!

Üsküdar, ilk ne zaman bozulmaya başladı?

Üsküdar’ın ilk bozulma süreci Cumhuriyet dönemine tesadüf ediyor. Yol genişletme çabalarıyla başlayan tarihî eser ve kabristan yıkımlarıyla başlayan süreç bizi günümüzde süpermarkete dönüşen Mimar Sinan hamamlarına kadar getirdi maalesef. 

Siz de Üsküdar’da yaşıyorsunuz. Şehirde sizi üzen taraf nedir?

Bir Üsküdar yaşayanı olarak beni üzen en büyük konu bu kadim kentin mazisini tarihî fotoğraflar yüzünden çok iyi biliyor olmamdır. Çünkü her geçtiğim Üsküdar köşesinin bundan 100 sene önceki hâlini biliyorum ve günümüzde Bağcılar görüntülü Üsküdar silueti beni gerçekten çok üzüyor, derinden yaralıyor.

Üsküdar’da en sevdiğiniz yer neresidir, neden?

Üsküdar olanca hırpalanmışlığına rağmen benim için hâlâ çok güzel. Mazi Üsküdar’ında en beğendiğim yer eğer yok edilmeseydi çifte kayalar olurdu. Günümüze kadar erişmiş en güzel güzel Üsküdar köşesi hangisi derseniz Atik Valide Külliyesi ile Kaptanpaşa Camii arasında kararsız kalırım. Sizce hangisi?

Samet Altıntaş
1986’da Almanya’da doğdu. İlkokulu Yalova, ortaokul ve liseyi Bursa’da okudu. Marmara Üniversitesi Tarih bölümü mezunu. Editörlük ve metin yazarlığı yapıyor. 2004’ten beri Üsküdar’ı yaşıyor.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Send this to a friend