Yaşam

Bu kütüphanelerde hep çocuklar var!

Kütüphaneler, insanı zamandan âzâde kılan, dünyanın gailesinden soyutlayan en güzel ve güzide mekânlardır. Sadece kitap okumak, ders çalışmak, araştırma yapmak için gidilmez, insan kendine bir kütüphanede randevu verebilir, kitapların arasında öylece oturup uzun uzun hayal kurabilir. Peki en çok kimler hayal kurar? Fazıl Hüsnü Dağlarca’nın şiiriyle cevap verelim: “Çocuk ve Allah.” 

Üsküdar; Mihrimah Sultan, Çinili ve Selimiye kütüphaneleri ile İstanbul’da en çok çocuk kütüphanesine sahip ilçe. Bu kütüphanelere ev sahipliği yapan binaların ortak paydası ise hepsinin zamanında, birer külliye dahilinde sıbyan mektebi olarak inşa edilmeleri. İçlerinden yüzyıllardır çocuk sesi eksik olmayan bu yapıların bugün çocuk kütüphanesi olarak asli işlevlerinden uzağa düşmeyecek bir biçimde kullanılıyor olmaları heyecan verici. Kubbelerindeki çocuk sadâları kuruldukları günden bugüne söylenen neşeli bir şarkı gibi.

Üsküdar’ın bu güzide mekânlarını tek tek tanıtmadan evvel Türkiye’de çocuk kütüphaneciliğin geçmişine bakmakta fayda görüyorum. Ülkemizde çocuk kütüphanesi kurulması fikri erken Cumhuriyet devrinde doğar. İlk çocuk kütüphanesi 1925’te Türk Ocakları tarafından Akhisar’da kurulur. Yıllar içinde artan çocuk kütüphanesi sayısı 1990’lı yılların sonlarına gelindiğinde düşmeye başlar. 2000 yılından itibaren çocuk kütüphaneleri teknik olarak halk kütüphaneleri bünyesinde hizmet vermeye başlar.

Mihrimah Sultan Çocuk Kütüphanesi

Sultan Süleyman, Osmanlı İmparatorluğu’nun altın çağında tahtta oturan “muhteşem” hükümdardır. Mihrimah Sultan, Avrupalıların Grand Turc yani Büyük Türk olarak andığı onuncu Osmanlı sultanı I. Süleyman’ın Hürrem Sultan’dan olma kızıdır. Üsküdar’a denizden gelenleri Mihrimah Sultan’ın kendi adına yaptırdığı gösterişli bir sahil külliyesi karşılar. Mimar Sinan’ın eseri olan külliyenin ana yapısı camidir. Caminin şadırvanlı avlusunu geçip, arka kapısından çıkınca karşınıza külliyenin sıbyan mektebi çıkar. Eğimli arazideki sıradışı mimarisiyle sıbyan mektebinin hâlâ ayakta olması, yapıyı süsleyen kuş evlerinin hâlâ işlevsel olması heyecan verici. Külliyede çocuk ve kuş cıvıltıları yüzyıllardır kesintisiz birbirine karışıyor. 1548’de tamamlanan yapılar topluluğunun büyük kısmı şükür ki günümüze ulaşmış durumda. Bir zamanların Üsküdar’ında öğrencilerin ders gördüğü sıbyan mektebi ya da yeni adıyla Mihrimah Sultan Çocuk Kütüphanesi, 1968’den beri geçmişle bugünü benzer bir işlevle birbirine bağlıyor. Sıbyan mektebi kubbeli bir açık eyvan ve kubbeli bir dershaneden oluşuyor. 2014 verilerine göre kütüphanede 8555 kitap bulunuyor, aradan geçen zamanda bu sayının 10 bine yaklaştığını söylemek yanlış olmayacaktır. 0-14 yaş arası çocuklara hitap eden eser çeşitliliğinin yanı sıra kütüphanede süreli yayınlara yer verilmesi bir diğer güzellik. Kütüphanenin kapıları her gün 09.00-18.00 arası açık. 

Çinili Çocuk Kütüphanesi

Üsküdar’a değen bir başka kadın eli de Sultan I. Ahmed’in eşi Kösem Sultan’ındır. IV. Murad ve Sultan İbrahim’in anneleri olan Kösem Sultan, 17. yüzyılda Üsküdar’ın Murat Reis semtinde öyle güzel bir külliye yaptırır ki yapının çinileri dillere destan olur ve sultanın adını geride bırakır, Valide Sultan’ın külliyesi Çinili Külliye diye adlanır. Kaynaklarda ‘valide-i muazzama’ diye anılan Kösem Sultan, imparatorluğu zor zamanlarında ayakta tutmuş bir iron lady, kadınlar saltanatının en yaman sultanlarından biridir. Külliyenin yakın zamanda restorasyonu tamamlanan camisi, bilhassa yabancı turistlerin ilgisine mazhar oluyor. 1640’ta tamamlanan külliyenin bir okul işlevi taşıyan bölümü 1966’dan bugüne çocuk kütüphanesi olarak hizmet veriyor. 2016 verilerine göre kütüphanede 11 bin çocuk kitabının yanısıra 16 adet süreli yayın bulunuyor. Çocuk sesleriyle dolu kubbesi ve iki katıyla farklı bir ambiyansı var. Üst kat, okuma ve araştırma salonu, alt katsa bilgisayar erişim merkezi olarak kullanılıyor. Kütüphane, cumartesi ve pazar günleri hariç, her gün 08.30-17.00 arası hizmet veriyor.

Selimiye Çocuk Kütüphanesi 

Selimiye, imparatorluğun modern yüzü ki bu hâl bugün de kısmen devam ediyor. 26. Osmanlı sultanı III. Selim için inşa edilen ve onun adıyla anılan külliyede iki kütüphane var: İbrahim Hakkı Konyalı Kütüphanesi ve Selimiye Çocuk Kütüphanesi. 1805’te sıbyan mektebi olarak tasarlanan yapı, 1969 yılında Vakıflar İdaresi’nce çocuk kütüphanesi olarak düzenlenmiş. 2012 yılı bu kütüphane için önemli bir tarih olur çünkü “Çocuk Kütüphanelerini İyileştirme Projesi” kapsamına alınır. Buna uygun olarak; iki kattan müteşekkil binanın giriş katı okul öncesi yaş grubu için düzenlenir, üst kat ise çocuk ve genç bölümleri yapılır. 13 bin kitap ve 12 adet süreli yayına sahiptir. Çeşitli çocuk etkinliklerinin yapıldığı kütüphane, resmî tatil günleri hariç her gün 09.00-19.30 arası sizleri bekliyor. Teşekkür: Kütüphanenin girişindeki gövdesi de dalları gibi kuru, ufacık tefecik bir garip ağaççığı kuşlar konsun diye süsleyen sevgili Buse ve annesi Özlem Hanım’a şükranlarımızı sunuyoruz.  

1986’da Almanya’da doğdu. İlkokulu Yalova, ortaokul ve liseyi Bursa’da okudu. Marmara Üniversitesi Tarih bölümü mezunu. Editörlük ve metin yazarlığı yapıyor. 2004’ten beri Üsküdar’ı yaşıyor.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir